Przy wyborze jesiennych butów zwykle patrzymy na kolor, wysokość obcasa i to, czy dobrze leżą na stopie, a rzadziej zastanawiamy się, jak zostały zbudowane i skąd w ogóle wziął się ich fason. Tymczasem właśnie konstrukcja, sposób łączenia podeszwy z cholewką czy rodzaj skóry decydują o tym, jak długo buty posłużą i czy da się je naprawić. Botki damskie mają za sobą ciekawą historię, sięgającą XIX-wiecznej Anglii, a ich budowa kryje kilka rozwiązań, o których warto wiedzieć przed zakupem. W tym tekście znajdziesz informacje o pochodzeniu nazwy i fasonu, metodach wykonania obuwia, rodzajach skór i ociepleń, systemach rozmiarów oraz o tym, po czym rozpoznać staranność wykonania.
Skąd wzięła się nazwa botków?
Polskie słowo „botki” nawiązuje do francuskiego określenia „bottine”, które oznacza niewielki but sięgający kostki. W języku francuskim to zdrobnienie od „botte”, czyli wysokiego buta. Nazwa dobrze oddaje charakter tego obuwia, będącego czymś pośrednim między półbutem a kozakiem.
W polszczyźnie przyjęło się nazywać botkami buty z cholewką kończącą się w okolicy kostki lub nieco powyżej, niezależnie od wysokości obcasa i sposobu zapinania. Modele bez obcasa, z elastycznymi wstawkami po bokach, często określa się też mianem sztybletów.
Wiktoriańska gumka, która zmieniła obuwie
W XIX wieku damskie buty za kostkę najczęściej zapinano na rząd drobnych guzików lub sznurowano, co zajmowało sporo czasu i wymagało specjalnych haczyków. Przełom przyniósł rozwój technologii gumy. Za twórcę butów z elastycznymi wstawkami po bokach uważa się Josepha Sparkesa Halla, szewca pracującego dla królowej Wiktorii, który w połowie XIX wieku zaprezentował model wsuwany na stopę bez żadnych zapięć.
Rozwiązanie szybko zyskało popularność, bo łączyło wygodę z eleganckim wyglądem. Sto lat później ten sam fason przeżył drugą młodość w Londynie lat 60., gdzie stał się elementem stylu artystów i muzyków związanych z dzielnicą Chelsea. Stąd wzięła się nazwa „chelsea boots”, używana do dziś na określenie sztybletów z gumowymi wstawkami.
W jaki sposób łączy się cholewkę z podeszwą?
Metoda połączenia wierzchu buta ze spodem ma ogromny wpływ na jego trwałość, elastyczność i możliwość naprawy. Na pierwszy rzut oka różnice nie są widoczne, ale wychodzą na jaw po kilku sezonach noszenia albo przy wizycie u szewca.
Poniższa tabela zestawia najczęściej stosowane metody:
| Metoda | Na czym polega | Zalety | Ograniczenia |
|---|---|---|---|
| Klejona | podeszwa jest przyklejana do cholewki specjalnym klejem | lekkość, elastyczność, niższa cena | wymiana podeszwy bywa trudna lub niemożliwa |
| Wtryskowa | podeszwa z tworzywa jest formowana bezpośrednio na cholewce | dobra szczelność, odporność na wodę | praktycznie brak możliwości wymiany spodu |
| Szyta metodą Blake | cholewka, podpodeszwa i podeszwa zszywane są jednym szwem od wewnątrz | smukły wygląd, elastyczność | szew przechodzący przez podeszwę może przepuszczać wilgoć |
| Ramowa, np. Goodyear | cholewka przyszyta jest do paska skóry, a do niego podeszwa | wysoka trwałość, możliwość wielokrotnej wymiany podeszwy | większa waga, sztywność na początku, wyższa cena |
Buty szyte metodą ramową można wielokrotnie oddawać do wymiany podeszwy, co przy dobrej skórze cholewki pozwala nosić je przez wiele lat. W damskich botkach najczęściej spotyka się jednak metodę klejoną, która pozwala uzyskać lżejsze i bardziej elastyczne modele.
Rodzaje skór używanych w botkach
Materiał cholewki wpływa na wygląd, odporność na warunki atmosferyczne i sposób pielęgnacji. Botki skórzane mogą być wykonane z kilku rodzajów skóry, różniących się sposobem obróbki.
Najczęściej stosowane są:
- skóra licowa, czyli gładka zewnętrzna warstwa skóry, najbardziej uniwersalna i łatwa w pielęgnacji;
- nubuk, czyli skóra licowa delikatnie przeszlifowana, o aksamitnej, matowej powierzchni;
- zamsz, uzyskiwany z wewnętrznej strony skóry, miękki w dotyku, ale wrażliwy na wilgoć;
- skóra woskowana lub olejowana, nasączona substancjami zwiększającymi odporność na wodę, która z czasem nabiera charakterystycznej patyny;
- skóra lakierowana, pokryta błyszczącą powłoką, łatwa do przetarcia, ale mniej elastyczna.
Botki damskie skórzane wykonane ze skóry woskowanej dobrze radzą sobie w deszczowe dni, natomiast zamszowe i nubukowe modele wymagają regularnej impregnacji.
Co kryje się we wnętrzu?
Wnętrze buta jest równie ważne jak jego wierzch. Wyściółka ze skóry naturalnej przepuszcza powietrze i lepiej odprowadza wilgoć niż materiały syntetyczne, dzięki czemu stopa mniej się poci. W modelach na zimę stosuje się ocieplenie z naturalnej wełny, owczego futerka albo syntetycznego kożuszka.
Coraz częściej w botkach pojawiają się też membrany, czyli cienkie warstwy umieszczone między wierzchem a podszewką. Mają one mikroskopijne pory, które przepuszczają parę wodną od strony stopy, ale zatrzymują krople wody z zewnątrz. Membrana chroni przed przemoczeniem tylko wtedy, gdy wierzch buta jest regularnie impregnowany, bo nasiąknięta skóra ogranicza oddychalność całej konstrukcji.
Rozmiar w sztychach i centymetrach
Numeracja, którą widzimy na metkach, ma ciekawe pochodzenie. W Europie najczęściej stosuje się tzw. sztych paryski, w którym jeden numer odpowiada dwóm trzecim centymetra, czyli około 6,7 milimetra. Rozmiar określa długość kopyta, na którym powstaje but, a nie samej stopy.
Część producentów podaje dodatkowo długość wkładki w centymetrach. Jest to znacznie wygodniejsze przy zakupach przez internet, bo pozwala porównać wymiar z długością własnej stopy. Przy botkach warto zostawić około 1 centymetra zapasu między najdłuższym palcem a czubkiem buta, szczególnie jeśli będą noszone z grubszymi skarpetami.
Po czym rozpoznać staranność wykonania?
Wiedza o metodach produkcji i materiałach przydaje się podczas oglądania konkretnej pary. Kilka szczegółów pozwala ocenić jakość nawet bez specjalistycznej wiedzy.
Podczas oglądania botków warto zwrócić uwagę na następujące elementy:
- Przeszycia powinny być równe, gęste i bez wystających nitek.
- Krawędzie skóry w miejscach łączeń dobrze jest obejrzeć, bo w starannie wykonanych butach są wyrównane i zabarwione.
- Linia łączenia cholewki z podeszwą nie powinna mieć śladów kleju ani szczelin.
- Wyściółka powinna przylegać gładko, bez zmarszczek wyczuwalnych pod stopą.
- Zamek błyskawiczny dobrze jest kilka razy rozpiąć i zapiąć, sprawdzając, czy chodzi płynnie.
- Metka z piktogramami informuje o materiale cholewki, wyściółki i podeszwy.
Przy porównywaniu różnych modeli pomocne są opisy podające rodzaj skóry, materiał wnętrza i wysokość obcasa. Przykładowy przegląd botków skórzanych damskich w różnych fasonach można znaleźć tutaj.
Wiedza, która zostaje na kolejne sezony
Za prostym kształtem botków kryje się wiktoriańska gumka, londyńska moda lat 60., kilka metod łączenia podeszwy z cholewką i różne rodzaje skór, z których każda wymaga innej pielęgnacji. Ta wiedza pozwala spojrzeć na jesienne obuwie bardziej świadomie i lepiej przewidzieć, jak będzie się zachowywać w codziennym użytkowaniu. Przy kolejnych zakupach warto obejrzeć przeszycia, sprawdzić metkę i zapytać o metodę wykonania – te trzy proste kroki powiedzą o butach więcej niż samo zdjęcie.